Library is a source of information and ideas,a place of learning and the creation of new knowledge

PM SHRI KENDRIYA VIDYALYA PRAGATI VIHAR LIBRARY SHIFT-2

ЁЯУШ PM SHRI KENDRIYA VIDYALAYA,PRAGATI VIHAR SHIFT 2

READ TO LEAD,LEARN TO SHINE !ЁЯУЧ рдЬ्рдЮाрди рдмрдв़ाрдУ, рд╕ीрдЦो рддाрдХि рдЪрдордХो! •

Book Title

PRINCIPLES OF LIBRARY SCIENCE GIVEN BY Dr. S.R.RANGANATHANS

ЁЯУШ 1️⃣ Books are for use | 2️⃣ Every reader his/her book | 3️⃣ Every book its reader | 4️⃣ Save the time of the reader | 5️⃣ The library is a growing organism — By Dr. S. R. Ranganathan ЁЯУЪ

AA

READING PROMOTION ACTIVITIES GALLERY

Wednesday, August 2, 2023

рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдо рдЪंрдж рдЬрди्рдо рджिрд╡рд╕ 31 рдЬुрд▓ाрдИ 2023

 

 


рдиाрдо

рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж

рдоूрд▓ рдиाрдо

рдзрдирдкрдд рд░ाрдп рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡

рдЙрд░्рджू рднाрд╖ा рдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдиाрдо

рдирд╡ाрдмрд░ाрдп

рдЬрди्рдо

31 рдЬुрд▓ाрдИ, 1880

рдЬрди्рдо рдХा рд╕्рдерд▓

рд▓рдорд╣ी рдЧांрд╡, рдЬिрд▓ा-рд╡ाрд░рдгрд╢ी, рдЙрдд्рддрд░рдк्рд░рджेрд╢

рдкिрддा рдХा рдиाрдо

рдЕрдЬाрдпрдмрд░ाрдп

рдоाрддा рдХा рдиाрдо

рдЖрдирди्рджी рджेрд╡ी

рдоृрдд्рдпु

8 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1936

рдкेрд╢ा

рд▓ेрдЦрдХ рддрдеा рдЕрдз्рдпाрдкрдХ

рднाрд╖ा

рд╣िंрджी рддрдеा рдЙрд░्рджू

рдкрдд्рдиी

рд╢िрд╡рд░ाрдиी рджेрд╡ी

рдк्рд░рдоुрдЦ рд░рдЪрдиाрдПँ

рд╕ेрд╡ाрд╕рджрди, рдЧोрджाрди, рдЧрдмрди, рд░ंрдЧрднूрдоि, рдХрд░्рдорднूрдоि, рдоाрдирд╕рд░ोрд╡рд░, рдирдордХ рдХा рджрд░ोрдЧा рдЗрдд्рдпाрджि

рд╡िрдзाрдПँ

рдиिрдмंрдз, рдиाрдЯрдХ, рдЙрдкрди्рдпाрд╕, рдХрд╣ाрдиी


рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХे рдЬीрд╡рди рдХा рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд╡िрд╡рд░рдг

рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХा рдЕрд╕рд▓ी рдиाрдо (Munshi premchand real name) рдзрдирдкрдд рд░ाрдп рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡ рдЬी рд╣ै рдЬो рдХी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиे рдЬाрддे рдеे, рдЗрдирдХा рдЬрди्рдо 31 рдЬुрд▓ाрдИ 1880 рддрдеा рдоृрдд्рдпु 8 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1936 рдХो рд╣ुрдИ рдеी। рдпे рд╣िंрджी рддрдеा рдЙрд░्рджू рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рддрдеा рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдЙрдкрди्рдпाрд╕рдХाрд░ рддрдеा рдХрд╣ाрдиीрдХाрд░рдХ рдеे। рдЗрди्рд╣ोрдиे рдк्рд░ेрдоाрд╢्рд░рдо, рд░ंрдЧрднूрдоि, рд╕ेрд╡ाрд╕рджрди, рдиिрд░्рдорд▓ा, рдХрд░्рдорднूрдоि, рдЧोрджाрди, рдЧрдмрди, рдЗрдд्рдпाрджि рд▓рдЧрднрдЧ рдбेреЭ рджрд░्рдЬрди рдХे рд▓рдЧрднрдЧ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд▓िрдЦे рд╣ैं рддрдеा рдкूрд╕ рдХी рд░ाрдд, рдмреЬे рдШрд░ рдХी рдмेрдЯी, рдХрдлрди, рдкंрдЪ рдкрд░рдоेрд╢्рд╡рд░, рджो рдмैрд▓ों рдХी рдХрдеा, рдмूрдвी рдХाрдХी рдЬैрд╕े рддीрди рд╕ौ рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд▓िрдЦे рдЧрдП рд╣ैं।

 

рдк्рд░ेрдо рдЪंрдж рдЬी рдХा рдЬрди्рдо рд╡ाрд░рдгрд╢ी рдЬिрд▓े рдХे рд▓рдорд╣ी рдЧांрд╡ рдХे рдХाрдпрд╕्рде рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें 31 рдЬुрд▓ाрдИ 1880 рдХो рд╣ुрдЖ рдеा, рдЙрдирдХे рдкिрддा рдХा рдиाрдо рдоुंрд╢ी рдЕрдЬाрдпрдмрд░ाрдп рдеा рдЬो рдХी рд▓рдорд╣ी рдЧाँрд╡ рдоें рдбाрдХ рдоुंрд╢ी рдеे рддрдеा рдЙрдирдХी рдоाрддा рдХा рдиाрдо рдЖрдирди्рджी рджेрд╡ी рдеा। рдЗрдирдХा рдоूрд▓ рдиाрдо рдзрдирдкрдд рд░ाрдп рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡ рдеा рддрдеा рдЗрдирдХो рдирд╡ाрдм рд░ाрдп рддрдеा рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХे рдиाрдо рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдк्рд░ेрдо рдЪंрдж рдЬी рд╣िंрджी рддрдеा рдЙрд░्рджू рдХे рдПрдХ рдорд╣ाрди рд▓ेрдЦрдХ рдеे, рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЗрдирдХा рдЕрдоूрд▓्рдп рдпोрдЧрджाрди рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдмंрдЧाрд▓ рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЙрдкрди्рдпाрд╕рдХाрд░ рд╢рд░рддрдЪंрдж्рд░ рдЪрдЯ्рдЯोрдкाрдз्рдпाрдп рдЬी рдиे рдЙрди्рд╣ें рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдХрд╣рдХрд░ рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХिрдпा। рдЙрдирдХी рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЙрд░्рджू рддрдеा реЮाрд░рд╕ी рднाрд╖ा рдоें рд╣ुрдИ।

рдЬрдм рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХी рдЙрдо्рд░ 7 рд╕ाрд▓ рдеी рддрднी рдЙрдирдХी рдоाрддा рдХा рджेрд╣ांрдд рд╣ो рдЧрдпा рдеा рдФрд░ 16 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЙрдо्рд░ рдоें рдЙрдирдХे рдкिрддा рдХी рднी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдпी рдЬिрд╕ рдХाрд░рдг рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рдХाрдлी рд╕ंрдШрд░्рд╖ो рд╕े рдЧुрдЬрд░ा рд╣ै। рдЬрдм рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХी рдЙрдо्рд░ 15 рд╡рд░्рд╖ рдеी рддрдм рдкिрддा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдирдХा рдмाрд▓ рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рд╡ा рджिрдпा рдЧрдпा рдЬो рдХी рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рд╕рдлрд▓ рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХा। рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рд╡िрдзрд╡ा рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╕рдорд░्рдерди рд╡ाрджी рдеे рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे 1906 рдоें рд╢िрд╡рд░ाрдиी рджेрд╡ी рдЬी рд╕े рдХिрдпा। рдЙрдирдХी рддीрди рд╕ंрддाрдиे рднी рдеी рдЬिрдирдХा рдиाрдо рд╢्рд░ीрдкрдд рд░ाрдпрдЕрдоृрдд рд░ाрдп рдФрд░ рдХрдорд▓ा рджेрд╡ी рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡ рдеा। рдЗрдирдХो рдмрдЪрдкрди рд╕े рдкреЭрдиे рдХा рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╢ोрдХ рдеा, 13 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдоें рд╣ी рдЗрди्рд╣ोрдиे рддिрд▓िрд╕्рдо-рдП-рд╣ोрд╢рд░ुрдмा рдкреЭ рд▓िрдпा рдеा।

1898 рдоें рдЗрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдоैрдЯ्рд░िрдХ рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХो рдЙрдд्рддीрд░्рдг рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рд╕्рдеाрдиीрдп рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХे рдкрдж рдкे рдиिрдпुрдХ्рдд рд╣ो рдЧрдП। рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХी рдиौрдХрд░ी рдХे рд╕ाрде рд╕ाрде рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкрдвाрдИ рдЬाрд░ी рд░рдЦी рдФрд░ 1990 рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी, реЮाрд░рд╕ी, рджрд░्рд╢рди рддрдеा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рд╕ाрде рдЗंрдЯрд░ рдЙрдд्рддीрд░्рдг рдХिрдпा। рдмाрдж рдоें рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा 1919 рдоें рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी, реЮाрд░рд╕ी рддрдеा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдмी.рдП. рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी। рд╕рди 1919 рдоें рдмी.рдП. рдХो рдЙрдд्рддीрд░्рдг рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХो рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдоें рдЗंрд╕्рдкेрдХ्рдЯрд░ рдХे рдкрдж рдкрд░ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।

 

 

рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЬीрд╡рди

рд╡рд░्рд╖ 1901 рд╕े рд╣ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЬीрд╡рди рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдпा рдеा, рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рд╡ो рдирд╡ाрдм рд░े рдХे рдиाрдо рд╕े рдЙрд░्рджू рдоें рд▓िрдЦा рдХрд░рддे рдеे, рдЙрдирдХा рдкрд╣рд▓ा рдЙрд░्рджू рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдЕрд╕рд░ाрд░े рдордЖрдмिрдж рд╣ै рдпрд╣ рдзाрд░ाрд╡ाрд╣िрдХ рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ। рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХा рд╣िंрджी рд░ूрдкांрддрд░рдг рджेрд╡рд╕्рдеाрди рд░рд╣рд╕्рдп рдиाрдо рд╕े рд╣ुрдЖ। рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рджूрд╕рд░ा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣рдордЦुрд░्рдоा рд╡ рд╣рдорд╕рд╡ाрдм рдХे рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ рдЬो рдХी рд╣िंрджी рдоें рдк्рд░ेрдоा рдиाрдо рд╕े 1907 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ। 1908 рдоें рдЗрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд╣рд▓ा рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╕ोрдЬे рд╡рддрди рдЬो рдХी рджेрд╢рднрдХ्рддि рдХी рднाрд╡рдиा рд╕े рдкрд░िрдкूрд░्рдг рдеा рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ। рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдоें рджेрд╢рднрдХ्рддि рдХी рднाрд╡рдиा рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХोрдк्рд░рддिрдмंрдзिрдд рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा рддрдеा рдЗрд╕рдХी рд╕рднी рдк्рд░рддिрдпाँ рдЬрдм्рдд рдХрд░ рд▓ी рдЧрдпी рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдирд╡ाрдм рд░ाрдп рдХो рди рд▓िрдЦрдиे рдХी рд╣िрджाрдпрдд рджी рдЧрдпी।

рдЗрд╕ी рдХाрд░рдгрд╡рд╢ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиा рдиाрдо рдирд╡ाрдмрд░ाрдп рд╕े рдмрджрд▓рдХрд░ рдк्рд░ेрдордЪंрдж рд░рдЦ рд▓िрдпा рдеा, рдпрд╣ рдиाрдо рдЙрдирдХो рджрдпाрдиाрд░ाрдпрди рдиिрдЧрдо рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдиाрдо рд╕े рдЙрдирдХी рдкрд╣рд▓ी рдХрд╣ाрдиी рдмреЬे рдШрд░ рдХी рдмेрдЯी” рдЬрдоाрдиा рдкрдд्рд░िрдХा рдоें 1910 рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдИ। 1915 рдоें рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдоाрд╕िрдХ рдкрдд्рд░िрдХा рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдХे рджिрд╕ंрдмрд░ рдоें рдЙрдирдХी рдкрд╣рд▓ी рдХрд╣ाрдиी рд╕ौрддрдиाрдо рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдИ। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж 1918 рдоें рдЙрдирдХा рдкрд╣рд▓ा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╕ेрд╡ाрд╕рджрди рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ। рдЗрд╕ рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдХे рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдпрддा рдХे рдХाрд░рдг рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХो рдЙрд░्рджू рд╕े рд╣िंрджी рдХा рдХрдеाрдХाрд░ рдмрдиा рджिрдпा। рдЗрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд▓рдЧрднрдЧ 300 рдХрд╣ाрдиिрдпा рддрдеा рдбेреЭ рджрд░्рдЬрди рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рд╣िंрджी рддрдеा рдЙрд░्рджू рджोрдиों рднाрд╖ा рдоें рд▓िрдЦे рдЧрдП।

рдХрд╣ाрдиी

рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХे рдЕрдзिрдХрддрдо рдХрд╣ाрдиिрдпों рдоें рдордз्рдпрдо рддрдеा рдиिрдо्рди рд╢्рд░ेрдгी рдХे рдХा рдЪिрдд्рд░рдг рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ैрдбॉ॰ рдХрдорд▓рдХिрд╢ोрд░ рдЧोрдпрдирдХा рдЬी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХी рд╕рднी рд╣िंрджी рдЙрд░्рджू рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХो рд░рдЪрдиाрд╡рд▓ी рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХुрд▓ 301 рдХрд╣ाрдиिрдпां рд▓िрдЦी рдЧрдпी рд╣ैं рдЗрдирдоे рд╕े рднी 3 рдЕрдк्рд░ाрдк्рдп рд╣ैं। рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХा рдкрд╣рд▓ा рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рд╕ोрдЬे рд╡рддрди рдХे рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ।

рдиाрдЯрдХ

рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо, рдХрд░्рдмрд▓ा рддрдеा рдк्рд░ेрдо рдХी рд╡ेрджी рдЬैрд╕े рдиाрдЯрдХों рдХी рд░рдЪрдиा рдХी। рдпे рдиाрдЯрдХ рд╢िрд▓्рдк рддрдеा рд╕ंрд╡ेрджрдиा рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд▓ेрдХिрди рдЙрди्рд╣ें рдиाрдЯрдХों рдоें рдХрд╣ाрдиिрдпो рддрдеा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ों рдХे рдЬिрддрдиी рд╕рдлрд▓рддा рдирд╣ीं рдоिрд▓ рдкाрдИ।













рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХा рдЬрди्рдо рдХрдм рд╣ुрдЖ ?

рдк्рд░ेрдо рдЪंрдж рдЬी рдХा рдЬрди्рдо рд╡ाрд░рдгрд╢ी рдЬिрд▓े рдХे рд▓рдорд╣ी рдЧांрд╡ рдХे рдХाрдпрд╕्рде рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें 31 рдЬुрд▓ाрдИ 1880 рдХो рд╣ुрдЖ рдеा।

рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХी рдоृрдд्рдпु рдХрдм рд╣ुрдИ ?

рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХी рдоृрдд्рдпु 8 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1936 рдХो рд╣ुрдИ рдеी।

рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд░рдЪрдиाрдПँ рдХौрди рдХौрди рд╕ी рд╣ैं ?

рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд░рдЪрдиाрдПँ рд╕ेрд╡ाрд╕рджрди, рдЧोрджाрди, рдЧрдмрди, рд░ंрдЧрднूрдоि, рдХрд░्рдорднूрдоि, рдоाрдирд╕рд░ोрд╡рд░, рдирдордХ рдХा рджрд░ोрдЧा рдЗрдд्рдпाрджि рдеी।

рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХी рд╢ाрджी рдХिрд╕рд╕े рд╣ुрдИ рдеी ?

рдЬрдм рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рдХी рдЙрдо्рд░ 15 рд╡рд░्рд╖ рдеी рддрдм рдкिрддा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдирдХा рдмाрд▓ рд╡िрд╡ाрд╣ рдХрд░рд╡ा рджिрдпा рдЧрдпा рдЬो рдХी рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рд╕рдлрд▓ рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХा। рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдЬी рд╡िрдзрд╡ा рд╡िрд╡ाрд╣ рдХे рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╕рдорд░्рдерди рд╡ाрджी рдеे рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे 1906 рдоें рд╢िрд╡рд░ाрдиी рджेрд╡ी рдЬी рд╕े рдХिрдпा।

рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХे рдоाрддा рдкिрддा рдХा рдиाрдо рдХ्рдпा рдеा ?

рдоुंрд╢ी рдк्рд░ेрдордЪंрдж рдХे рдкिрддा рдХा рдиाрдо рдоुंрд╢ी рдЕрдЬाрдпрдмрд░ाрдп рдеा рдЬो рдХी рд▓рдорд╣ी рдЧाँрд╡ рдоें рдбाрдХ рдоुंрд╢ी рдеे рддрдеा рдЙрдирдХी рдоाрддा рдХा рдиाрдо рдЖрдирди्рджी рджेрд╡ी рдеा।



Tuesday, July 25, 2023

рдирдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020



 рдирдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020

рдкрд░िрдЪрдп

рднाрд░рдд рдоें рдирдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि рдПрдХ рд╡िрд╕्рддृрдд рдФрд░ рд╡्рдпाрдкрдХ рдиीрддि рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рджेрд╢ рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХीрдХрд░рдг рдХрд░рдиा рд╣ै। рдиीрддि, рдЬिрд╕े рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдкрдиाрдпा рдЧрдпा рдеा, рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХрдИ рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рдЪुрдиौрддिрдпों рдФрд░ рдоुрдж्рджों рдХो рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рддी рд╣ै, рдЬैрд╕े рдХрдо рд╕ीрдЦрдиे рдХे рдкрд░िрдгाрдо, рдЧुрдгрд╡рдд्рддाрдкूрд░्рдг рд╢िрдХ्рд╖ा рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рдХी рдХрдоी, рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдирд╡ाрдЪाрд░ рдФрд░ рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзाрдд्рдордХрддा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा।

рдирдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि рдкрд░ рдПрдХ рдирдЬрд░

рднाрд░рдд рдоें рдирдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि, рдЬिрд╕े рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рддौрд░ рдкрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि (NEP) 2020 рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЬुрд▓ाрдИ 2020 рдоें рдЬाрд░ी рдХी рдЧрдИ рдеी। рдпрд╣ рдиीрддि 1986 рдХी рдкिрдЫрд▓ी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि (NEP) рдХी рдЬрдЧрд╣ рд▓ेрддी рд╣ै рдФрд░ рдкрд╣рд▓ी рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХो рдЪिрд╣्рдиिрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдиीрддि рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо 5+3+3+4 рдХे рдоॉрдбрд▓ рдкрд░ рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬो рдкрд╣рд▓े 10+2 рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдеा।

NEP 2020 рднाрд░рдд рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдХी рд░ूрдкрд░ेрдЦा рддैрдпाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп 2030 рддрдХ рджेрд╢ рдХो “рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЬ्рдЮाрди рдорд╣ाрд╢рдХ्рддि” рдоें рдмрджрд▓рдиा рд╣ै। рдЗрд╕ рд▓рдХ्рд╖्рдп рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП, рдиीрддि рдоें рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ुрдзाрд░ों рдФрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХी рд░ूрдкрд░ेрдЦा рддैрдпाрд░ рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЧрдпा, рдЬिрд╕рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं:-

рдкाрда्рдпрдЪрд░्рдпा рдоें рд╕ुрдзाрд░:- NEP 2020 рдЕंрддःрд╡िрд╖рдп рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ाрдд्рдордХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиे рдкрд░ рдз्рдпाрди рджेрдиे рдХे рд╕ाрде рднाрд░рдд рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рдмрдб़े рдмрджрд▓ाрд╡ рдХी рдоांрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै। рдиीрддि рд╢िрдХ्рд╖рдг рдФрд░ рд╕ीрдЦрдиे рдоें рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХो рднी рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддी рд╣ै рдФрд░ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा-рдЖрдзाрд░िрдд рдФрд░ рд╕рдорд╕्рдпा-рдЖрдзाрд░िрдд рд╢िрдХ्рд╖ा рдЬैрд╕े рдирд╡ीрди рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдгों рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।

рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг:- NEP 2020 рдЙрдЪ्рдЪ рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рд╡ाрд▓े рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдФрд░ рдкेрд╢ेрд╡рд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдкрд░ рдЬोрд░ рджेрддा рд╣ै рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдк्рд░рдоाрдгрди рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдЖрдпोрдЧ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХा рдЖрд╣्рд╡ाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдиीрддि рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдФрд░ рдкेрд╢ेрд╡рд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдФрд░ рдСрдирд▓ाрдЗрди рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХो рднी рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।

рд╢िрдХ्рд╖ा рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ:- NEP 2020 рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рднाрд░рдд рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рдмрдв़ाрдиा рд╣ै, рдЦाрд╕рдХрд░ рд╡ंрдЪिрдд рдФрд░ рд╡ंрдЪिрдд рд╕рдоूрд╣ों рдХे рд▓िрдП। рдЗрд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП, рдиीрддि рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдмрдЪрдкрди рдХी рджेрдЦрднाрд▓ рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा (рдИрд╕ीрд╕ीрдИ) рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдФрд░ рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдоॉрдбрд▓ рдЬैрд╕े рд╕ाрдоुрджाрдпिрдХ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдФрд░ рдЦुрд▓े рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдоांрдЧ рдХрд░рддी рд╣ै।

рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा:- NEP 2020 рднाрд░рдд рдоें рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рд╕ुрдзाрд░ рдкेрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рдпोрдЧ्рдпрддा рдл्рд░ेрдорд╡рд░्рдХ (рдПрдирдПрдЪрдИрдХ्рдпूрдПрдл) рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрдХрд░рдг рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиा рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдиीрддि рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдФрд░ рдирд╡ाрдЪाрд░ рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдлाрдЙंрдбेрд╢рди рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХा рднी рдЖрд╣्рд╡ाрди рдХрд░рддी рд╣ै।

рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХा рдПрдХीрдХрд░рдг:- NEP 2020 рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рдоें рд╕ुрдзाрд░, рд╢िрдХ्рд╖рдг рдФрд░ рд╕ीрдЦрдиे рдХो рдмрдв़ाрдиे рдФрд░ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдФрд░ рдирд╡ाрдЪाрд░ рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХा рд▓ाрдн рдЙрдаाрдиे рдкрд░ рдз्рдпाрди рдХेंрдж्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдиीрддि рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХे рдПрдХीрдХрд░рдг рдХी рдиिрдЧрд░ाрдиी рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдоंрдЪ (NETF) рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХा рдЖрд╣्рд╡ाрди рдХрд░рддी рд╣ै, рдФрд░ рдСрдирд▓ाрдЗрди рдФрд░ рдоिрд╢्рд░िрдд рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।

рдирдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि рдХे рд▓ाрдн рдФрд░ рдЪुрдиौрддिрдпां

рднाрд░рдд рдоें рдирдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि (NEP 2020) рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рджेрд╢ рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ुрдзाрд░ рд▓ाрдиा рд╣ै। рдпрджि рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдХाрд░्рдпाрди्рд╡िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдиीрддि рднाрд░рдд рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рд▓ाрдн рд▓ा рд╕рдХрддी рд╣ै, рдЬिрдирдоें рдиिрдо्рди рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं:-

рд╕ीрдЦрдиे рдХे рдмेрд╣рддрд░ рдкрд░िрдгाрдо:- NEP 2020 рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдирд╡ीрди рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдФрд░ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХे рдПрдХीрдХрд░рдг рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЫाрдд्рд░ों рдХे рд╕ीрдЦрдиे рдХे рдкрд░िрдгाрдоों рдоें рд╕ुрдзाрд░ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╢िрдХ्рд╖ा рддрдХ рдЕрдзिрдХ рдкрд╣ुंрдЪ:- NEP 2020 рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдмрдЪрдкрди рдХी рджेрдЦрднाрд▓ рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा (рдИрд╕ीрд╕ीрдИ) рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдФрд░ рд╕ाрдоुрджाрдпिрдХ рд╕्рдХूрд▓ों рдФрд░ рдЦुрд▓े рд╕्рдХूрд▓ों рдЬैрд╕े рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдоॉрдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХा рдЖрд╣्рд╡ाрди рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬो рд╣ाрд╢िрдпे рдкрд░ рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдФрд░ рд╡ंрдЪिрдд рд╕рдоूрд╣ों рдХे рд▓िрдП рд╢िрдХ्рд╖ा рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рдмрдв़ा рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा рдоें рд╡ृрдж्рдзि:- NEP 2020 рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдФрд░ рдирд╡ाрдЪाрд░ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдХрд░ рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рдХे рднाрд░рдд рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХो рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзी рдмрдиाрдиा рд╣ै।

рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдФрд░ рднाрд╖ाрдИ рд╡िрд╡िрдзрддा:- NEP 2020 рд╢िрдХ्рд╖ा рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиे рдХा рдЖрд╣्рд╡ाрди рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬो рджेрд╢ рдоें рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдФрд░ рднाрд╖ाрдИ рд╡िрд╡िрдзрддा рдХो рд╕ंрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдФрд░ рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╣ाрд▓ाँрдХि, NEP 2020 рдХो рдХрдИ рдЪुрдиौрддिрдпों рдФрд░ рдЖрд▓ोрдЪрдиाрдУं рдХा рднी рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкрдб़ рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬिрдирдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं:

рдлंрдбिंрдЧ:- NEP 2020 рдХे рдХाрд░्рдпाрди्рд╡рдпрди рдХे рд▓िрдП рдмुрдиिрдпाрджी рдвांрдЪे, рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдФрд░ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдиिрд╡ेрд╢ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै, рдЬो рднाрд░рдд рдоें рдоौрдЬूрджा рдЖрд░्рдеिрдХ рдоाрд╣ौрд▓ рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХा рдк्рд░рддिрд░ोрдз:- NEP 2020 рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ुрдзाрд░ рдкेрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै, рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों, рдиीрддि рдиिрд░्рдоाрддाрдУं рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╣िрддрдзाрд░рдХों рд╕े рдЗрди рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХा рд╡िрд░ोрдз рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдиिрдпंрдд्рд░рдг:- NEP 2020 рд╕ाрдоुрджाрдпिрдХ рд╕्рдХूрд▓ों рдФрд░ рдУрдкрди рд╕्рдХूрд▓ों рдЬैрд╕े рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдоॉрдбрд▓ рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХा рдЖрд╣्рд╡ाрди рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬो рдЗрди рд╕ेрдЯिंрдЧ्рд╕ рдоें рдк्рд░рджाрди рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХे рдмाрд░े рдоें рдЪिंрддा рдкैрджा рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╕ीрдоिрдд рдХाрд░्рдпाрди्рд╡рдпрди:- NEP 2020 рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡ाрдХांрдХ्рд╖ी рдиीрддि рд╣ै, рдФрд░ рдЗрд╕рдоें рдПрдХ рдЬोрдЦिрдо рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХे рд╕рднी рдк्рд░ाрд╡рдзाрдиों рдХो рдк्рд░рднाрд╡ी рдвंрдЧ рд╕े рдпा рдмрдб़े рдкैрдоाрдиे рдкрд░ рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рднाрд░рдд рдоें рдирдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि (NEP 2020) рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рдиीрддि рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рджेрд╢ рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХीрдХрд░рдг рдХрд░рдиा рд╣ै। рдпрд╣ рдиीрддि рдкाрда्рдпрдЪрд░्рдпा рд╕ुрдзाрд░, рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХे рдПрдХीрдХрд░рдг рд╕рд╣िрдд рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдФрд░ рд╕ुрдзाрд░ рдкेрд╢ рдХрд░рддी рд╣ै। рдпрджि рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдХाрд░्рдпाрди्рд╡िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рддो NEP 2020 рднाрд░рдд рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рд▓ाрдн рд▓ा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬैрд╕े рд╕ीрдЦрдиे рдХे рдмेрд╣рддрд░ рдкрд░िрдгाрдо, рд╢िрдХ्рд╖ा рддрдХ рдЕрдзिрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рдФрд░ рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा рдоें рд╡ृрдж्рдзि। рд╣ाрд▓ाँрдХि, рдиीрддि рдХो рдХрдИ рдЪुрдиौрддिрдпों рдФрд░ рдЖрд▓ोрдЪрдиाрдУं рдХा рднी рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдзрди, рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХा рдк्рд░рддिрд░ोрдз, рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдФрд░ рд╕ीрдоिрдд рдХाрд░्рдпाрди्рд╡рдпрди рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। NEP 2020 рдХी рд╕рдлрд▓рддा рдЗрди рдЪुрдиौрддिрдпों рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдХрд░рдиे рдХी рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░ेрдЧी рдФрд░ рдпрд╣ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ेрдЧी рдХि рд╢िрдХ्рд╖ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдиीрддि рдХो рдк्рд░рднाрд╡ी рдвंрдЧ рд╕े рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЬाрдП|



     CLICK✒  QUIZ ON NEW EDUCATION POLICY 2020
 

Friday, July 14, 2023

рдХाрд░рдЧिрд▓ рджिрд╡рд╕:рдкрд░ाрдХ्рд░рдо рдЧाрдеा

 

рдХाрд░рдЧिрд▓ рд╡िрдЬрдп рджिрд╡рд╕ 2023: рдкрд░ाрдХ्рд░рдо рдФрд░ рд╢ौрд░्рдп рдХी рдХрд╣ाрдиी

рдЖрдЬ 26 рдЬुрд▓ाрдИ рдХो рджेрд╢, рд╡िрдЬрдп рджिрд╡рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдз рдХी 23рд╡ीं рд╡рд░्рд╖рдЧांрда рдордиा рд░рд╣ा рд╣ै। 1971 рдХे рдпुрдж्рдз рдоें рдоुंрд╣ рдХी рдЦाрдиे рдХे рдмाрдж рд▓рдЧाрддाрд░ рдЫेрдб़े рдЧрдП рдЫрдж्рдо рдпुрдж्рдз рдХे рд░ूрдк рдоें рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдиे рдРрд╕ा рд╣ी рдЫ्рдж्рдо рд╣рдорд▓ा рдХाрд░рдЧिрд▓ рдоें 1999 рдоें рдХिрдпा। рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рд╕्рддंрднрдХाрд░ рд░ाрдЬेрд╢ рд╡рд░्рдоा рдпाрдж рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рд╡ीрд░ рд╕ैрдиिрдХों рдЙрдирдХे рдорд╣ाрди рдХाрд░рдиाрдоों рдХो рдФрд░ рд╕рд▓ाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рд╣рдоाрд░े рд╕ैрдиिрдХों рдХी рд╢рд╣ाрджрдд рдХो।
рд╡िрдЬрдп рджिрд╡рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें 26 рдЬुрд▓ाрдИ рдпाрдиी рдЖрдЬ рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдз рдХी 22рд╡ीं рд╡рд░्рд╖рдЧांрда рджेрд╢рднрд░ рдоें рдордиाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। 1971 рдХे рдпुрдж्рдз рдоें рдоुंрд╣ рдХी рдЦाрдиे рдХे рдмाрдж рд▓рдЧाрддाрд░ рдЫेрдб़े рдЧрдП рдЫрдж्рдо рдпुрдж्рдз рдХे рд░ूрдк рдоें рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдиे рдРрд╕ा рд╣ी рдЫ्рдж्рдо рд╣рдорд▓ा рдХाрд░рдЧिрд▓ рдоें 1999 рдХे рджौрд░ाрди рдХिрдпा।
18 рд╣рдЬाрд░ рдлीрдЯ рдХी рдКंрдЪाрдИ рдкрд░ рдХाрд░рдЧिрд▓ рдХा рдпрд╣ рдпुрдж्рдз рддрдХрд░ीрдмрди рджो рдоाрд╣ рддрдХ рдЪрд▓ा, рдЬिрд╕рдоें 527  рд╡ीрд░ рд╕ैрдиिрдХों рдХी рд╢рд╣ाрджрдд рджेрд╢ рдХो рджेрдиी рдкрдб़ी। 1300 рд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╕ैрдиिрдХ рдЗрд╕ рдЬंрдЧ рдоें рдШाрдпрд▓ рд╣ुрдП। рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХे рд▓рдЧрднрдЧ 1000 рд╕े 1200 рд╕ैрдиिрдХों рдХी рдЗрд╕ рдЬंрдЧ рдоें рдоौрдд рд╣ुрдИ। рднाрд░рддीрдп рд╕ेрдиा рдиे рдЕрджрдо्рдп рд╕ाрд╣рд╕ рд╕े рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдз рдоें рджुрд╢्рдорди рдХो рдЦрджेрдб़ा, рдЙрд╕ рдкрд░ рд╣рд░ рджेрд╢рд╡ाрд╕ी рдХो рдЧрд░्рд╡ рд╣ै।
 
рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рдХी рд╡ीрд░ рднूрдоि рдоें рдЬрди्рдоे 52 рд╡ीрд░ рд╕ैрдиिрдХों рдиे рднी рдЗрд╕ рдпुрдж्рдз рдоें рд╢рд╣ाрджрдд рдХा рдЬाрдо рдкिрдпा। рдЗрди्рд╣ीं рдоें рд╕े рдХुрдЫ рдиाрдо рдРрд╕े рднी рд╣ैं, рдЬिрдирдХी рд╡ीрд░ рдЧाрдеा рдЖрдЬ рднी рд╣рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╡ाрд╕ी рдХी рдЬुрдмाрди рдкрд░ рд╣ै। рдХैрдк्рдЯрди рд╡िрдХ्рд░рдо рдмрдд्рд░ा рдЬрдм рдкрд╣рд▓ी рдЬूрди 1999 рдХो рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдз рдХे рд▓िрдП рдЧрдП рддो рдЙрдирдХे рдХंрдзों рдкрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢्рд░ीрдирдЧрд░-рд▓ेрд╣ рдоाрд░्рдЧ рдХे рдмिрд▓рдХुрд▓ рдаीрдХ рдКрдкрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЪोрдЯी 5140 рдХो рджुрд╢्рдорди рдлौрдЬ рд╕े рдоुрдХ्рдд рдХрд░рд╡ाрдиे рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдеी।
 
рдЖрд╕ाрди рдирд╣ीं рдеी рдХाрд░рдЧिрд▓ рдХी рдЬंрдЧ 
рдпрд╣ рджुрд░्рдЧрдо рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоाрдд्рд░ рдПрдХ рдЪोрдЯी рд╣ी рдирд╣ीं рдеी рдпрд╣ рддो рдХрд░ोрдб़ों рджेрд╢рд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд╕рдо्рдоाрди рдХी рдЪोрдЯी рдеी рдЬिрд╕े рд╡िрдХ्рд░рдо рдмрдд्рд░ा рдиे рдЕрдкрдиी рд╡ рдЕрдкрдиे рд╕ाрдеिрдпों рдХी рд╡ीрд░рддा рдХे рджрдо рдкрд░ 20 рдЬूрди 1999 рдХो рд▓рдЧрднрдЧ 3 рдмрдЬрдХрд░ 30 рдоिрдирдЯ рдкрд░ рдЕрдкрдиे рдХрдм्рдЬे рдоें рд▓े рд▓िрдпा। рдЙрдирдХा рд░ेрдбिрдпो рд╕े рд╡िрдЬрдпी рдЙрдж्рдШोрд╖ 'рдпрд╣ рджिрд▓ рдоांрдЧे рдоोрд░....рдЬैрд╕े рд╣ी рджेрд╢ рд╡ाрд╕िрдпों рдХो рд╕ुрдиाрдИ рджिрдпा рд╣рд░ рдПрдХ рднाрд░рддीрдп рдХी рдирд╕ों рдоें рдРрд╕ा рдЬрдЬ्рдмा рднрд░ рдЧрдпा рдФрд░ рд╣рд░ рдПрдХ рдХी рдЬुрдмाрди рднी рдпрд╣ рджिрд▓ рдоांрдЧे рдоोрд░... рд╣ी рдХрд╣ рд░рд╣ी рдеी। 


рдЕрдЧрд▓ा рдкрдб़ाрд╡ рдЪोрдЯी 4875 рдХा рдеा рдпрд╣ рдЕрднिрдпाрди рднी рд╡िрдХ्рд░рдо рдмрдд्рд░ा рдХी рд╣ी рдЕрдЧुрд╡ाрдИ рдоें рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ। рд╡िрдХ्рд░рдо рдмрдд्рд░ा рдмрд╣ुрдд рд╕े рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ैрдиिрдХों рдХो рдоाрд░рддे рд╣ुрдП рдЖрдЧे рдмрдв़े рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рдмीрдЪ рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдШाрдпрд▓ рд╕ाрдеी рд▓ेрдл्рдЯिрдиेंрдЯ рдирд╡ीрди рдХो рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рдмंрдХрд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓ рдЖрдП। 'рддुрдо рдмीрдмी- рдмрдЪ्рдЪों рд╡ाрд▓े рд╣ो рдпрд╣ीं рд░ुрдХो рдмाрд╣рд░ рдоैं рдЬाрддा рд╣ूं'  рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ंрд╡ेрджрдиाрдУं рд╕े рдкрд░िрдкूрд░्рдг рд╡ीрд░ рдпोрдж्рдзा рдХैрдк्рдЯрди рд╡िрдХ्рд░рдо рдмрдд्рд░ा рдХे рдпे рд╢рдм्рдж рдЕрдкрдиी рд╣ी рдЯीрдо рдХे рдПрдХ рд╕ुрдмेрджाрд░ рдХे рд▓िрдП рдеे।


рдШाрдпрд▓ рд▓ेрдл्рдЯिрдиेंрдЯ рдирд╡ीрди рдХो рдмрдЪाрддे рд╣ुрдП рдЬрдм рдПрдХ рдЧोрд▓ी рд╡िрдХ्рд░рдо рдмрдд्рд░ा рдХे рд╕ीрдиे рдоें рд▓рдЧी рддो рднाрд░рдд рдоां рдХे рдЗрд╕ рд▓ाрд▓ рдиे рднाрд░рдд рдоाрддा рдХी рдЬрдп рдХрд╣рддे рд╣ुрдП рдЕंрддिрдо рд╕ांрд╕ рд▓ी, рдЗрд╕рд╕े рдЖрд╣рдд рд╕рднी рд╕ैрдиिрдХ рдЧोрд▓िрдпों рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рдХिрдП рдмिрдиा рджुрд╢्рдорди рдкрд░ рдЯूрдЯ рдкрдб़े рдФрд░ рдЪोрдЯी 4875 рдХो рдЖрдЦिрд░рдХाрд░ рдлрддрд╣ рдХिрдпा। рдЗрд╕ рд╡ीрд░рддा рдХे рдЪрд▓рддे 15 рдЕрдЧрд╕्рдд 1999 рдХो рдХैрдк्рдЯрди рд╡िрдХ्рд░рдо рдмрдд्рд░ा рдХो рдкрд░рдорд╡ीрд░ рдЪрдХ्рд░ рд╕े рдирд╡ाрдЬा рдЧрдпा।


рд╢рд╣ीрджों рдХी рд╢рд╣ाрджрдд рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпां  

рдмिрд▓ाрд╕рдкुрд░ рдЬिрд▓े рд╕े рд╕ंрдмंрдз рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдкрд░рдорд╡ीрд░ рдЪрдХ्рд░ рд╡िрдЬेрддा рд╕ंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдХी рд╡ीрд░ рдЧाрдеा рднी рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдХी рд╣ै-


рд╕ंрдЬрдп рдЕрдкрдиे 11 рд╕ाрдеिрдпों рдХे рд╕ाрде рдХाрд░рдЧिрд▓ рдоें рдорд╕्рдХो рд╡ैрд▓ी рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ 4875 рдХे рдл्рд▓ैрдЯ рдЯॉрдк рдкрд░ рддैрдиाрдд рдеे। рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ैрдиिрдХों рдиे рдКंрдЪाрдИ рдХा рдлाрдпрджा рдЙрдаाрддे рд╣ुрдП рдЯीрдо рдХे 8 рд╕ैрдиिрдХों рдХो рдШाрдпрд▓ рдХрд░ рджिрдпा рдЬрдмрдХि 2 рд╢рд╣ीрдж рд╣ो рдЧрдП। рд╕ंрдЬрдп рдХो 3 рдЧोрд▓िрдпां рд▓рдЧ рдЪुрдХी рдеी рдФрд░ рд░ाрдЗрдлрд▓ рднी рдЦाрд▓ी рдеी рд▓ेрдХिрди рдлिрд░ рднी рдЗрд╕ рд╕ाрд╣рд╕ी рдпोрдж्рдзा рдиे рдШाрдпрд▓ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рднी рджुрд╢्рдорди рдХे рдмंрдХрд░ рдоें рдШुрд╕рдХрд░ рдЙрдирдХी рд╣ी рдмंрджूрдХ рдЫीрди рдХрд░ рджुрд╢्рдорди рдХे 3 рд╕ैрдиिрдХों рдХो рдоाрд░ рдХрд░ рджूрд╕рд░े рдоुрдЦ्рдп рдмंрдХрд░ рдкрд░ рдХрдм्рдЬा рдХрд░ рд▓िрдпा। рдЗрд╕ рдЕрджрдо्рдп рд╕ाрд╣рд╕ рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдЬрдп рдХो рднी рдкрд░рдорд╡ीрд░ рдЪрдХ्рд░ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा।


рдХुрд▓्рд▓ू рдЬिрд▓ा рдХे рдЖрдиी рд╕े рдПрдХ рдФрд░ рд╡ीрд░ рд╕ैрдиिрдХ рдбोрд▓ा рд░ाрдо рдХी рд╡ीрд░-рдЧाрдеा рднी рджेрд╢ рдк्рд░ेрдо рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдбोрд▓ा рд░ाрдо рдиे рдЕрдкрдиे 2 рд╕ाрдеिрдпों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдмिрдиा рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХे рд╕िрдпाрдЪिрди рдЧ्рд▓ेрд╢िрдпрд░ рдХी рдЪोрдЯी рдкрд░ рдмंрдХрд░ рдоें рдЫिрдкे 17 рдШुрд╕рдкैрдаिрдпों рдХो рдоौрдд рдХी рдиींрдж рд╕ुрд▓ा рджिрдпा। рдбोрд▓ा рд░ाрдо рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рд╢рд╣ीрдж рд╣ोрдХрд░ рднी рдЕрдорд░ рд╣ो рдЧрдП।
 
рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдз рдоें рдЬрдм рддрдХ рдм्рд░िрдЧेрдбिрдпрд░ рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ рдаाрдХुрд░ рдХे рдиाрдо рдХा рдЬिрдХ्рд░ рди рд╣ो рддрдм рддрдХ рдпрд╣ рд╡िрдЬрдпी рдЧाрдеा рдЕрдзूрд░ी рд╣ै। рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдХुрд▓्рд▓ू рд╡ рдоंрдбी рдЬिрд▓ा рдХी рд╕ीрдоा рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдЧांрд╡ рдиंрдЧрд╡ाрдИ рд╕े рд╕ंрдмंрдз рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдм्рд░िрдЧेрдбिрдпрд░ рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ рдаाрдХुрд░ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рд╕ैрди्рдп рдЯीрдо рдиे рддोрд▓ोрд▓िंрдЧ рдЪोрдЯी рдкрд░ рдХрдм्рдЬा рдХिрдпा рддो рдХिрд╕ी рдиे рдирд╣ीं рд╕ोрдЪा рдеा рдХी рдпрд╣ рдкрдб़ाрд╡ рдЗрд╕ рдпुрдж्рдз рдХा рдЯрд░्рдиिंрдЧ рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрдЧा।

18 рдЧ्рд░ेрдиेрдбिрдпрд░्рдЬ рдХे рдХрдоांрдбिंрдЧ рдСрдлिрд╕рд░ рдХрд░्рдирд▓ рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ рдаाрдХुрд░ рдХी рдЗрд╕ рдХрдоाрди рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ैрдиिрдХों рдиे рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рдк्рд░ाрдгों рдХी рдЖрд╣ुрддि рджी। рдЗрддрдиी рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдиुрдХрд╕ाрди рдХा рд╕ीрдзा рдХाрд░рдг рджुрд╢्рдорди рдХे рдКंрдЪाрдИ рдкрд░ рдмैрда рдХрд░ рд╡ाрд░ рдХрд░рдиा рдеा। рдЗрд╕ рдиुрдХрд╕ाрди рд╕े рд╕्рддрдм्рдз рдХрд░्рдирд▓ рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ рдаाрдХुрд░ рдиे рдЦुрдж рдХрдоाрди рд╕ंрднाрд▓ी рдФрд░ рд╡िрдЬрдпी рд░рде рдХो рдоंрдЬिрд▓ рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪा рджिрдпा। 13 рдЬूрди рдХा рджिрди рдеा рдЬрдм 18 рдЧ्рд░ेрдиेрдбिрдпрд░्рдЬ рдиे 2 рд░ाрдЬрдкूрддाрдиा рд░ाрдЗрдлрд▓्рд╕ рдХे рд╕ाрде рдоिрд▓рдХрд░ рддोрд▓ोрд▓िंрдЧ рдкрд░ рдХрдм्рдЬा рдХिрдпा। рдЗрд╕ рд╕рдлрд▓рддा рдХी рднाрд░ी рдХीрдордд рдШाрдпрд▓ рд▓ैрдл्рдЯिрдиैंрдЯ рдХрд░्рдирд▓ рд╡िрд╢्рд╡рдиाрдерди рдиे рдХрд░्рдирд▓ рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ рдаाрдХुрд░ рдХी рдЧोрдж рдоें рдЕрдкрдиे рдк्рд░ाрдг рдд्рдпाрдЧ рдХрд░ рдЪुрдХाрдИ рдеी।

рдХрд░्рдирд▓ рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ рдаाрдХुрд░ рдиे рдЕрдкрдиी рдпूрдиिрдЯ рдХे рд╕ाрде рдкрд╣рд▓े рддोрд▓ोрд▓िंрдЧ рд╡ рдлिрд░ рд╕рдмрд╕े рдКंрдЪी рдЪोрдЯी рдЯाрдЗрдЧрд░ рд╣िрд▓ рдкрд░ рд╡िрдЬрдп рдкрддाрдХा рдлрд╣рд░ाрдИ।  рднाрд░рддीрдп рд╕ैрди्рдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд░िрдХाрд░्рдб рдмрдиाрддे рд╣ुрдЖ рдЗрд╕ рд╡िрдЬрдп рдЕрднिрдпाрди рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рдХे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдиे 18 рдЧ्рд░ेрдиेрдбिрдпрд░्рдЬ рдХो 52 рд╡ीрд░рддा рд╕рдо्рдоाрдиों рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा। рдЗрд╕ी рдХрдоाрди рдХे рдЧ्рд░ेрдиेрдбिрдпрд░ рдпोрдЧेंрдж्рд░ рдпाрджрд╡ рдХो рдоाрдд्рд░ 19 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдоें рдкрд░рдорд╡ीрд░ рдЪрдХ्рд░ рд╕े рдирд╡ाрдЬा рдЧрдпा।

рдХैрдк्рдЯрди рд╕ौрд░рдн рдХाрд▓िрдпा рдХो рдХोрдИ рдирд╣ीं рднुрд▓ा рд╕рдХрддा рдпрджि рдпрд╣ рдХрд╣ा рдЬाрдП рдХि рд╡िрдЬрдп рджिрд╡рд╕ рдХी рдЧाрдеा рдХा рдкрд╣рд▓ा рдкрди्рдиा рдпрд╣ीं рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोрддा рд╣ै рддो рдХोрдИ рдЕрддिрд╢рдпोрдХ्рддि рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी। рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдХे рдЗрд╕ рд╕рдкूрдд рдиे рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдз рд╢ुрд░ू рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЕрдкрдиी рдЬाрди рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдХुрд░्рдмाрди рдХрд░ рджी। 5 рдордИ 1999 рдХा рд╣ी рд╡рд╣ рджिрди рдеा рдЬрдм рдХैрдк्рдЯрди рдХाрд▓िрдпा рд▓рдж्рджाрдЦ рдХी рдПрдХ рдкोрд╕्рдЯ рдкрд░ рдЕрдкрдиे 5 рдЕрди्рдп рд╕ाрдеिрдпों рдХे рд╕ाрде рдЧрд╢्рдд рдХрд░ рд░рд╣े рдеे рдФрд░ рдЙрд╕ी рд╕рдордп рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рдлौрдЬ рдиे рдЗрди्рд╣ें рдмंрджी рдмрдиा рд▓िрдпा। 20 рджिрдиों рддрдХ рдХैрдж рдоें рд░рдЦрдиे рдХे рд╕ाрде рдЗрдирдХे рд╕ाрде рддрд░рд╣-рддрд░рд╣ рд╕े рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рдХिрдП рдЧрдП। 

рдЙрдирдХे рд╢рд░ीрд░ рдоें рдЬрд▓рддी рд╕िрдЧрд░ेрдЯ рджाрдЧी рдЧрдИ, рдХाрдиों рдоें рд▓ोрд╣े рдХी рдЧрд░рдо рд╕рд▓ाрдЦें рдбाрд▓ рджी, рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдпाрддрдиाрдПं рджी рдЧрдИ। рдЙрдирдХे рд╢рд╡ рдХो рдмुрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдХ्рд╖рдд-рд╡िрдХ्рд╖рдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा, рдкрд╣рдЪाрди рдоिрдЯाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЪेрд╣рд░े рд╡ рд╢рд░ीрд░ рдкрд░ рдзाрд░рджाрд░ рд╣рдеिрдпाрд░ों рд╕े рдХрдИ рдмाрд░ рдк्рд░рд╣ाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा। рдХрдИ рдиिрдЬी рдЕंрдЧ рдХाрдЯ рджिрдП рдеे। рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рд╕ंрддाрди рдж्рд╡ाрд░ा рд╢рд╣ाрджрдд рджेрдиा рд╣рд░ рдХिрд╕ी рдоाрддा-рдкिрддा рдХे рд▓िрдП рдЧрд░्рд╡ рдХी рдмाрдд рд╣ोрддी рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдХैрдк्рдЯрди рдХाрд▓िрдпा рд╕े рдЕрдоाрдирд╡ीрдп рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╣ुрдЖ рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рдХे рднी рд╕ीрдиे рдХो рдЫрд▓рдиी рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
 

рдЖрдЬ рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдз рдХो 23рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░े рд╣ो рдЪрд▓े। рдпрд╣ рдмेрд╣рдж рдЧौрд░рд╡ рдХी рдмाрдд рд╣ै рдХि рджेрд╢ рдЗрд╕ рдпुрдж्рдз рдоें рд╢рд╣ीрдж рд╣ुрдП рд╡ीрд░ рд╕ैрдиिрдХों рдХो рд╡िрдЬрдп рджिрд╡рд╕ рдордиाрдХрд░ рдпाрдж рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рджेрд╢ рдХा рд╕ैрдиिрдХ рдЬрдм рд╕рд░рд╣рдж рдкрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рддो рдоाрддृрднूрдоि рд╣ी рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕рдХा рдШрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдЖрджि рд╕рдмрдХुрдЫ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЗрд╕рдХी рд╣िрдлाрдЬ़рдд рдХे рд▓िрдП рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдк्рд░ाрдгों рддрдХ рдХा рдмрд▓िрджाрди рджे рджेрддा рд╣ै। рд╡िрдЬрдп рджिрд╡рд╕ рдПрдХ рджिрд╡рд╕ рдоाрдд्рд░ рд╣ी рдирд╣ीं рдпрд╣ рд╕рднी рджेрд╢рд╡ाрд╕िрдпों рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░рдгा рджिрд╡рд╕ рднी рд╣ै।


рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдз рдоें рдоुрдЦ्рдп рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдиे рд╡ाрд▓े рдм्рд░िрдЧेрдбिрдпрд░ рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ рдаाрдХुрд░ рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрддाрддे рд╣ुрдП рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि..
 

рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдз рдоें рдоेрд░े рдкाрд╕ 18 рдЧ्рд░ेрдирдбिрдпрд░ рдХी рдХрдоाрди рдХी рдеी рд╣рдоाрд░ी рдпूрдиिрдЯ рдиे рддोрд▓ोрд▓िंрдЧ рдХी рдкрд╣ाрдб़ी рдФрд░ рдХрд░рдЧिрд▓ рдХी рдкрд╣ाрдб़ी рдЯाрдИрдЧрд░ рд╣िрд▓ рдкрд░ рд╡िрдЬрдп рдкрддाрдХा рдлрд╣рд░ाрдИ рдеी। 18 рдЧ्рд░ेрдирдбिрдпрд░ рдХी рдЗрд╕ рдпूрдиिрдЯ рдХो 52 рд╡ीрд░рддा рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдоिрд▓े рдеे  рдЬो рдЕрдм рддрдХ рдХा рдоिрд▓рдЯ्рд░ी рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╣ै। рдЬрдм рддोрд▓ोрд▓िंрдЧ рдкрд░ рджुрд╢्рдорди рдХे рд╕ाрде рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдЪрд▓ рд░рд╣ा рдеा рддो рд╣рдоाрд░े рдЙрдк-рдХрдоाрди рдЕрдзिрдХाрд░ी рд▓ेрдл्рдЯिрдиेंрдЯ рдХрд░्рдирд▓ рдЖрд░ рд╡िрд╢्рд╡рдиाрдерди рдоेрд░ी рд╣ी рдЧोрдж рдоें рд╡ीрд░рдЧрддि рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдП। рдЗрди्рд╣ें рдЗрдирдХी рдмрд╣ाрджुрд░ी рдХे рд▓िрдП рдорд░рдгोрдкрд░ांрдд рд╡ीрд░ рдЪрдХ्рд░ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЙрд╕ рджृрд╢्рдп рдХो рдпाрдж рдХрд░ूं рддो рдХाрд░рдЧिрд▓ рдХा рдпुрдж्рдз рдЗрддрдиा рдХрдаिрди рдеा рдХि рд╡рд╣ां рдЫिрдкрдиे рдХे рд▓िрдП рдЦाрд▓ी рд╡ рд╕ूрдЦी рдкрд╣ाрдб़िрдпों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рддिрдирдХा рддрдХ рднी рдирд╣ीं рдеा। 

рд░ाрдд рдХा рд╕рдордп рдеा рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдиे рдЬрдм рдорд╢ीрдирдЧрди рдХे рдКрдкрд░ рд╣рдорд▓ा рдХिрдпा рддो рдЙрд╕ рд▓рдб़ाрдИ рдоें рдоेрд░े рд╕ाрде рдЕрди्рдп  9 рдЬрд╡ाрди рд╢рд╣ीрдж рд╣ुрдП рдЗрд╕рдоें рдХрд░्рдирд▓ рд╡िрд╢्рд╡рдиाрдерди рднी рдеे рдЗрди्рд╣ें рднी рдПрдХ рдЧोрд▓ी рд▓рдЧी рдФрд░ рдмрдб़ी рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╕े рдЗрди्рд╣ें рдЦींрдЪ рдХрд░ рдиीрдЪे рд▓ाрдП рд╡ рдПрдХ рдкрдд्рдерд░ рдХे рдиीрдЪे рд▓े рдЧрдП। рдЦूрди рдмрд╣ рд░рд╣ा рдеा рд▓ेрдХिрди рдоैं рдЗрди्рд╣ें рд╕рд╣рд▓ा рд░рд╣ा рдеा। рд░ौрд╢рдиी рдХा рди рддो рдХोрдИ рдк्рд░рдмंрдз рдеा рди рд╣ी рд░ौрд╢рдиी рдЬрд▓ा рд╕рдХрддे рдеे рдпрд╣ рднी рдХाрд░рдг рдеा рдХि рд╡िрд╢्рд╡рдиाрдерди рдХो рд╡рд╣ рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдЙрдкрдЪाрд░ рдирд╣ीं рдоिрд▓ рд╕рдХा рдЬो рд╣рдо рдЙрди्рд╣ें рджे рд╕рдХрддे рдеे рдЗрд╕рдХा рдХाрд░рдг рдпрд╣ рднी рдеा рдХि рд╕ाрдордиे рд╕े рдЧोрд▓िрдпों рдХी рдмौрдЫाрд░ें рд╣ो рд░рд╣ी рдеी।

рдЗрди्рд╣ोंрдиे рдЕंрддिрдо рд╕ांрд╕े рдоेрд░ी рд╣ी рдЧोрдж рдоें рд▓ी। рдкूрд░ी рдХाрд░рдЧिрд▓ рдХी рд▓рдб़ाрдИ рдоें рдпे рд╕рдмрд╕े рд╡рд░िрд╖्рда рд╕ैрди्рдп рдЕрдзिрдХाрд░ी рдеे рдЬो рд╢рд╣ीрдж рд╣ुрдП। рд╡ैрд╕े рддो рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдХे 52 рд╡ीрд░ рдпोрдж्рдзा рд╢рд╣ीрдж рд╣ुрдП рд╣ैं рдФрд░ рд╣िंрджुрд╕्рддाрди рдХे 527 рд░рдгрдмांрдХुрд░ों рдиे рджेрд╢ рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рдк्рд░ाрдгों рдХी рдЖрд╣ुрддि рджी рд╣ै рд▓ेрдХिрди рд╕рдмрд╕े рд╡рд░िрд╖्рда рд╢рд╣ीрдж рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХрд░्рдирд▓ рд╡िрд╢्рд╡рдиाрдерди рдеे।

рдЗрд╕ рд╣рдорд▓े рдоें рдоैं рднी рдЗрдирдХे рд╕ाрде рдоें рдеा рдФрд░ рдЬрдм рджोрдиों рддрд░рдл़ рд╕े рдЧोрд▓िрдпों рд╡ рдЧोрд▓ों рд╕े рдЬोрд░рджाрд░ рд╣рдорд▓ा рд╣ो рд░рд╣ा рдеा рддो рдоेрд░े рдЖрдЧे рд╕ूрдмेрджाрд░ рд░рдгрдзीрд░ рд╕िंрд╣ рдеे, рд╡िрд╢्рд╡рдиाрдерди рдЬी рдХो рдЬрдм рдЧोрд▓ी рд▓рдЧी рддो рдоैंрдиे рд╕ूрдмेрджाрд░ рд░рдгрдзीрд░ рд╕िंрд╣ рдХो рдмोрд▓ा рдХी рдЖрдЧे рдмрдв़ें рдФрд░ рдЗрди्рд╣ें (рд╡िрд╢्рд╡рдиाрдерди) рдкीрдЫे рдЦींрдЪें рддрдеा рдЖрдк рдЖрдЧे рдмрдв़ें рд▓ेрдХिрди рддрднी рджेрдЦा рдХि рд╕ूрдмेрджाрд░ рд░рдгрдзीрд░ рдХो рднी рдЧोрд▓ी рд▓рдЧ рдЪुрдХी рд╣ै рдФрд░ рдпे рднी рд╢рд╣ीрдж рд╣ो рдЪुрдХे рдеे।

рд╣рдо рдмिрд▓рдХुрд▓ рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЖрдЧे рд╕рд░рдХ рд░рд╣े рдеे। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдоेрд░े рдПрдХ рд╣рд╡рд▓рджाрд░ рд░ाрдо рдХुрдоाрд░ рдеे рдЬो рд░ेрдбिрдпो рдЖрдкрд░ेрдЯрд░ рдеे рдЙрдирдХा рд╣ैंрдбрд╕ेрдЯ рдоेрд░े рд╣ाрде рдоें рдеा рдФрд░ рдпे рдоेрд░े рдкीрдЫे рдеे рдоैंрдиे рджेрдЦा рдХि рд╣ैंрдбрд╕ेрдЯ рдоुрдЭे рдкीрдЫे рдЦींрдЪ рд░рд╣ा рд╣ै рдЖрдЧे рдирд╣ीं рдЖ рд░рд╣ा рдЬрдмрдХि рд░рдгрдзीрд░ рд╢рд╣ीрдж рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдоैं рдЖрдЧे рдирд╣ीं рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ूं рддрдм рдкीрдЫे рдоुрдбрдХрд░ рджेрдЦा рддो рдкाрдпा рдХि рд╣рд╡рд▓рджाрд░ рд░ाрдо рдХुрдоाрд░ рднी рд╢рд╣ीрдж рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै। 
 

рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдПрдХ рдоेрдЬрд░ рд░ाрдЬेрд╢ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдеे рдЬिрдирдХी рд╢ाрджी рдХो рдЕрднी 6 рдоाрд╣ рд╣ी рд╣ुрдП рдеे рд╡े рдЬрдм рддोрд▓ोрд▓िंрдЧ рдХी рд▓рдб़ाрдИ рдоें рджुрд╢्рдорди рд╕ैрдиिрдХों рдХे рд╕ाрде рдЧुрдд्рдердордЧुрдеा рд╣ो рд░рд╣े рдеे рддो рдоैं рднी рдЗрдирд╕े рдмाрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣ рд░рд╣ा рдеा рд▓ेрдХिрди рдЖрдкрд░ेрдЯрд░ рдЗрди рддрдХ рдирд╣ीं рдкрд╣ुंрдЪ рдкा рд░рд╣ा рдеा рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдиे рдХрд╣ा рдХि рд╕ाрд╣рдм рдмрд╣ुрдд рдЧोрд▓िрдпां рдЖ рд░рд╣ी рд╣ैं рдЗрд╕рд▓िрдП рдоैं рдЖрдкрдХी рдмाрдд рдоेрдЬрд░ рд╕ाрд╣рдм рд╕े рдирд╣ीं рдХрд░рд╡ा рд╕рдХрддा рдЙрд╕ी рд╕рдордп рдЬрдм рдЗрд╕рд╕े рдмाрдд рд╣ो рд░рд╣ी рдеी рддो рд░ेрдбिрдпो рд╕ेрдЯ рдкрд░ рдЪीрдЦрдиे рдХी рдЬोрд░рджाрд░ рдЖрд╡ाрдЬ рдЖрдИ "рдУ рдоां..." рдФрд░ рдкрддा рд▓рдЧा рдХि рдоेрд░े рд╕े рдмाрдд рдХрд░рддे-рдХрд░рддे рдЗрд╕ рд░ेрдбिрдпो рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдХो рднी рдЧोрд▓ी рд▓рдЧी рд╣ै рддрдеा рдпे рднी рд╢рд╣ीрдж рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рдоेрдЬрд░ рд░ाрдЬेрд╢ рдЕрдзिрдХाрд░ी рднी рдмрд╣ाрджुрд░ी рд╕े рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╢рд╣ीрдж рд╣ो рдЧрдП। рдЙрди्рд╣ें рднी рдорд░рдгोрдкрд░ांрдд рдорд╣ाрд╡ीрд░ рдЪрдХ्рд░ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। 


Click on the link to play the quiz   Kargil Vijay Diwas

Featured Post

рд╡िрд╢्рд╡ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рджिрд╡рд╕ рдк्рд░рд╢्рдиोंрддрд░ी 2026

CLICK HERE TO PLAYЁЯСЗ Online Quiz on World Environment Day 2026

Popular